Η Οδός του Μαρτυρίου

Εκτός από τη Θεολογική έννοια που σημαίνει το Πάθος και την αγωνία του Χριστού σε όλη τη διαδικασία της Σταύρωσης, η Οδός του Μαρτυρίου έχει χρονική και τοπογραφική υπόσταση. Είναι το χρονικό διάστημα από τη σύλληψη μέχρι τη ταφή Του και η διαδρομή της σταύρωσης μέσα στην πόλη Ιερουσαλήμ μέχρι το Γολγοθά. Με άλλα λόγια η Οδός του Μαρτυρίου έπρεπε να αρχίζει από τον κήπο της Γεθσημανής και να τελειώνει στο Γολγοθά και στον Τάφο. Όμως, από τον 11ο αιώνα οι χριστιανοί της Ιερουσαλήμ καθόρισαν τη διαδρομή αυτή από τη καταδίκη Του στο Πραιτόριο μέχρι το Πανάγιο Τάφο στο Ναό της Αναστάσεως. Στη σημερινή Ιερουσαλήμ η γραμμή και το μήκος της διαδρομής αυτής, που δεν υπερβαίνει το ένα χιλιόμετρο, δεν πρέπει αναγκαστικά να συμπίπτει με εκείνη που ακολούθησε Ο Χριστός πριν δυο χιλιάδες χρόνια γιατί το σχέδιο και η ρυμοτομία της αρχαίας Ιερουσαλήμ αλλάξανε ριζικά κατά το 2ο και 5ο αιώνα. Πάντως η γενική κατεύθυνση πρέπει να είναι σχεδόν η ίδια.

Η Οδός του Μαρτυρίου έχει κατά διαστήματα 14 Στάσεις συνδεδεμένες με τα γεγονότα του Μαρτυρίου και του Πάθους. Από αυτές οι πρώτες δυο βρίσκονται στο χώρο του Πραιτορίου, οι επόμενες επτά στη διαδρομή μέσα στη πόλη και οι υπόλοιπες πέντε μέσα στο χώρο του Ναού της Αναστάσεως.

Οι 14 Στάσεις είναι:

1η. Ο Λιθόστρωτος και η καταδίκη του Χριστού από τον Πιλάτο.

2η. Η παραλαβή του Σταυρού.

3η. Η πρώτη πτώση του Χριστού (κατά παράδοση).

4η. Ο Χριστός συναντά τη μητέρα Του ( κατά παράδοση).

5η. Ο Σταυρός δίνεται στο Σίμωνα τον Κυρηναίο (κατά Ευαγγελική μαρτυρία:

(Ματθ. 27: 32. Μαρκ. 15: 21. Λουκ. 23: 26).

6η. Η Βερονίκη σκουπίζει το ιδρωμένο πρόσωπο του Χριστού

(χριστιανική πατερική παράδοση).

7η. Δεύτερη πτώση του Χριστού ( Μεσαιωνική παράδοση).

8η. Ο Χριστός παρηγοράει τις κοπέλες της Ιερουσαλήμ (Λουκ. 23. 18-27).

9η. Τρίτη πτώση του Χριστού (Μεσαιωνική παράδοση).

1Οη. Ο Χριστός απογυμνώνεται για τη σταύρωση (Ιωαν. 19: 23).

11η. Ο Χριστός υψώνεται στο Σταυρό.

12η. Ο Χριστός παραδίδει το πνεύμα Του (Ιωαν. 19: 30).

13η. Αποκαθήλωση και ετοιμασία για ταφή (Ιωαν. 19: 40).

14η. Ο Ενταφιασμός του Χριστού ( Ιωαν. 19: 41-42).

φδηφξη

Καλή Ανάσταση!

Χριστιανικά μνημεία της Ιερουσαλήμ

Η Ιερουσαλήμ, πρωτεύουσα του κράτους του Ισραήλ, αποτελεί για τους Εβραίους, τους Χριστιανούς και τους Μουσουλμάνους σπουδαίο θρησκευτικό κέντρο, αφού στην Αγία Γη συναντά κανείς στοιχεία και των τριών μονοθεϊστικών θρησκειών.

Ιδιαιτέρως η παλαιά πόλη της Ιερουσαλήμ αποτελεί πόλο έλξης αφού έχει χαρακτηριστεί « μνημείο παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς », διαιρούμενη σε τέσσερις συνοικίες: την αρμενική, την εβραϊκή, τη χριστιανική και τη μουσουλμανική. Μερικά από τα σπουδαιότερα αξιοθέατα της περιοχής είναι: ο Πανάγιος Τάφος, ο κήπος της Γεθσημανής, το Όρος των ελαιών, το Τείχος των Δακρύων, το τέμενος του Αλ- Άκσα, ο Θόλος του Βράχου και πολλά άλλα. Παρακάτω θα παρουσιάσουμε ορισμένα από τα σημαντικότερα χριστιανικά μνημεία της Ιερουσαλήμ που συνιστούν κάποιους από τους σημαντικότερους προορισμούς για τους Χριστιανούς προσκυνητές της Αγίας Γης.

    Ο Ναός της Αναστάσεως:

     Είναι γνωστός και ως Πανάγιος Τάφος. Βρίσκεται στο κέντρο της παλιάς πόλης, στη θέση όπου σταυρώθηκε, ενταφιάστηκε και αναστήθηκε ο Χριστός. Ουσιαστικά είναι ένα συγκρότημα κτιρίων ασύνδετων μεταξύ τους, το οποίο περιλαμβάνει εκκλησίες, παρεκκλήσια, υπόγεια, αποθήκες, βοηθητικούς χώρους, διαδρόμους, σκάλες, αυλές, υπνοδωμάτια, μπαλκόνια. Μέσα στο Ναό της Αναστάσεως υπάρχουν δώδεκα προσκυνήματα, που συνδέονται με τα τελευταία γεγονότα της επί γης παρουσίας του Χριστού: α) η Αγία Αποκαθήλωση, β) ο τόπος όπου έστεκαν οι άγιες γυναίκες κατά τη σταύρωση, γ) το Άγιο Κουβούκλιο, δ) το Καθολικό, ε) ο Γολγοθάς, στ) το παρεκκλήσιο του Αδάμ, ζ) το παρεκκλήσιο του Ακάνθινου Στεφάνου, η) ο χώρος ευρέσεως του Τιμίου Σταυρού, θ) το παρεκκλήσιο «Διεμερίσαντο», (όπου οι στρατιώτες μοιράστηκαν τα ιμάτια του Χριστού), ι) το παρεκκλήσιο του Εκατόνταρχου Λογγίνου, ια) το παρεκκλήσιο των Κλαπών και τέλος ιβ) η κολόνα του δαρμού ή της φραγγέλωσης.

   Πραιτώριο:

     Μέσα στο φρούριο Αντωνία υπήρχαν η κατοικία και τα γραφεία του Ρωμαίου Πραίτωρα της Παλαιστίνης. Για αυτό, το κτίριο ονομάστηκε Πραιτώριο. Στην κεντρική αυλή του δικάστηκε ο Χριστός από τον Πόντιο Πιλάτο. Σήμερα το Πραιτώριο βρίσκεται κοντά στον περίβολο του Τεμένους του Ομάρ.

   Η Οδός του Μαρτυρίου:

      Η Οδός του Μαρτυρίου ή του Σταυρού, που είναι γνωστή και ως Via Dolorosa, ξεκινά από το Πραιτώριο και φθάνει ως το Γολγοθά. Η απόσταση, μικρότερη του ενός χιλιομέτρου, περιλαμβάνει 14 Στάσεις που συνδέονται με τα τραγικά γεγονότα του Μαρτυρίου του Χριστού.

   Η Σιών:

     Είναι ο λόφος που τοποθετείται δυτικά της Αγίας Πόλης και πάνω στον οποίο χτίστηκε ο Ιουδαϊκός ναός. Σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη και την Εβραϊκή παράδοση ο όρος Σιών έχει πολλές σημασίες. Μπορεί να ξεκινά από τον χαρακτηρισμό της πόλης και να εκτείνεται ως την πνευματική Ιερουσαλήμ.

   Γεθσημανή- ο τάφος της Παναγίας:

     Η περιοχή συνδέεται με την αγωνιώδη προσευχή του Χριστού, το φίλημα του Ιούδα και τη σύλληψη του Χριστού, όπως και την ταφή της Θεοτόκου. Σήμερα στον τόπο αυτ’ο υψώνονται πολλά χριστιανικά μνημεία.

   Το Όρος των Ελαιών:

     Το Όρος περιλαμβάνει τρείς κορυφές εκ των οποίων μέγιστο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κορυφή της Αναλήψεως του Χριστού. Στο κέντρο του μνημείου της Αναλήψεως σώζεται μέχρι σήμερα ο βράχος με το αποτύπωμα της πατημασιάς του Χριστού κατά την Ανάληψή του.

Πηγή

Η συμπεριφορά του Ιησού προς τον Ιούδα

Τί απαντά λοιπόν προς αυτόν ο Σωτήρας; «Συ το είπες». Με φωνή γεμάτη από μακροθυμία έλεγξε τη σκηνοθεσία του πονηρού. Μπορούσε βέβαια να πει προς αυτόν: «Τί λες σιχαμερέ και πονηρέ; τί λες, δούλε των χρημάτων και γνήσιε συνεργάτη του διαβόλου; Τολμάς να υποκρίνεσαι άγνοια; Τολμάς να κρύβεις εκείνα που δεν μπορούν να κρυβούν; Μήπως δεν το ήξερα που κατέστρωνες τα πανούργα σχέδιά σου εναντίον της θεότητας; Μήπως δεν σε είδα με τον οφθαλμό της θεότητας να επισκέπτεσαι τους αρχιερείς; Μήπως δεν σε άκουα, αν και ήμουν απών, να λες, “Τί θέλετε να μου δώσετε, για να σας παραδώσω αυτόν;” (Ματθ. 26, 15). Μήπως δεν γνωρίζω και πόσο με πούλησες; Γιατί λοιπόν μετά τον έλεγχο εξακολουθείς να δείχνεις την ίδια αδιαντροπιά; Γιατί προσπαθείς να καλύψεις εκείνα που θέλεις να κάνεις; Σ’ εμένα όλα είναι φανερά». Ενώ μπορούσε έτσι ν’ απαντήσει ο Χριστός, όμως δεν μίλησε έτσι, αλλά μίλησε με απλότητα, ανεξικακία και καλωσύνη, «Συ το είπες», διδάσκοντάς μας έτσι πως να συμπεριφερόμαστε προς τους εχθρούς μας.

Όμως μετά από τόση θεραπεία εξακολούθησε ο Ιούδας να ασθενεί, όχι όμως εξαιτίας της αδιαφορίας του ιατρού, αλλ’ εξαιτίας της αδιαφορίας του ασθενή. Διότι ο Κύριος του πρόσφερε όλα τα φάρμακα της σωτηρίας, όμως αυτός δεν θέλησε να τη δεχθεί, αλλά, γνωρίζοντας μόνο τη φιλαργυρία, αγάπησε περισσότερο τον χρυσό παρά τον Χριστό, και έγινε αγαπητός και προσιτός σ’ εκείνους που του πρόσφεραν το μισθό.

«Και, αφού πλησίασε ο Ιούδας, είπε στο Χριστό: “Χαίρε, δάσκαλε”, και τον φίλησε» (Ματθ. 26, 49). Παράξενος αυτός ο τρόπος της προδοσίας, που συνοδεύεται από φίλημα και προσφώνηση. «Ο Ιησούς τότε είπε σ’ αυτόν· Φίλε, γιατί ήρθες;» (Ματθ. 26, 50). Γιατί μου λες να χαίρομαι, τη στιγμή που προτίμησες να με λυπήσεις; Γιατί με τα λόγια ενδιαφέρεσαι για μένα, ενώ με πληγώνεις με τις πράξεις σου; Με ονομάζεις δάσκαλο, ενώ δεν είσαι μαθητής; Γιατί καταχρηστεύεις τους κανόνες της αγάπης; Γιατί κάνεις σύμβολο προδοσίας το σύμβολο της ειρήνης; Ποιόν μιμήθηκες και έκανες αυτό; Έτσι είδες προηγουμένως την πόρνη να φιλά τα πόδια μου; Έτσι είδες τους δαίμονες να υποτάσσονται; Γνωρίζω ποιος σου υπέδειξε την οδό του δολερού φιλήματος: Ο διάβολος σε συμβούλεψε τον τρόπο αυτού του εναγκαλισμού, και συ πείσθηκες στα λόγια του κακού συμβούλου και πραγματοποιείς το θέλημά του.

«Φίλε, γιατί ήρθες;» Πραγματοποίησε τις κακές συμφωνίες που έχεις κάνει με τους Φαρισαίους. Εκτέλεσε το συμβόλαιο της πωλήσεως. Υπόγραψε εκείνο που υπαγόρευσες. Παράδωσε Εκείνον που εκούσια παραδίδεται. Απόκτησε πλέον μαζί με το βαλάντιο των χρημάτων και το βαλάντιο της αδικίας. Παραχώρησε τη θέση σου στο ληστή που πρόκειται να την πάρει με την ομολογία του, εκείνη που έχασες εσύ με την προδοσία.

«Τότε πλησίασαν τον Ιησού και τον συνέλαβαν» (Ματθ. 26, 50). Και έτσι πραγματοποιούνται τα προφητικά εκείνα λόγια· «Με περικύκλωσαν όπως οι μέλισσες την κηρήθρα και κατακάηκαν όπως καίγονται τα αγκάθια από τη φωτιά» (Ψαλμ. 117, 12), και αλλού πάλι «Με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, και με απέκλεισαν όπως οι καλοθρεμμένοι ταύροι» (Ψαλμ. 21, 17). Αλλ’ όμως πόσο μεγάλη είναι η ανεξικακία, που ταιριάζει μόνο σ’ Αυτόν. Στον ουρανό τα Χερουβίμ και τα Σεραφίμ δεν τολμούν να αντικρύσουν την υπερβολική δόξα Του και γι’ αυτό με τις πτέρυγές τους, σαν ακριβώς με χέρια, καλύπτουν τα πρόσωπά τους. Στη γη, ανεχόταν το σώμα Του να συλληφθεί, από χέρια παράνομα.

Είδατε Ποιού μακρόθυμου και φιλάνθρωπου Κυρίου δούλοι γίνατε; Γίνεσθε λοιπόν τέτοιοι προς τους εχθρούς σας, τους συνδούλους σας, όπως είδατε τον Κύριο να συμπεριφέρεται προς τους εχθρούς Του. Διότι πρόκειται και σεις να προσκληθείτε σε πνευματικό δείπνο. Πρόκειται να καθίσετε σ’ αυτό μαζί με τον Κύριο. Ας μη βρεθεί ανάμεσά σας κανένας Ιούδας ως προς τη συμπεριφορά. Όλοι πλησιάστε την Τράπεζα με γαλήνη και ειρήνη. Όλοι ας τρέξουμε κοντά στον Σωτήρα με καθαρή συνείδηση. Διότι Αυτός είναι η νηστεία των πιστών και το συμπόσιο. Αυτός είναι ο χορηγός της τροφής και η ίδια η τροφή. Αυτός είναι ο Ποιμένας και το πρόβατο. Σ’ Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

(Αγ. Ιωάννου Χρυσοστόμου, Εις την προδοσίαν του Ιούδα, Λόγος Γ΄. Ε. Π.Ε τ. 35, σ. 627-635)
Πηγή

Η συμβολική απεικόνιση της σκηνής του Νιπτήρος στο Επισκοπικό επιγονάτιο

Η τέχνη της εκκλησίας μας είναι τέχνη πρωτίστως λειτουργική. Εισάγει και μυσταγωγεί τους πιστούς  στις θείες αλήθειες. Η ναοδομία, η αγιογραφία, η μικροτεχνία, η ξυλογλυπτική, η υμνολογία και στην περίπτωσή μας τα κεντήματα υπουργούν το μυστήριο της πίστεως. Τα ιερά άμφια, που είναι άμφια λειτουργικά με καθορισμένο σχήμα και διάκοσμο, καταφάσκουν  με τον εμφαντικότερο τρόπο τα θεμελιώδη δόγματα της πίστεως στο χώρο της Λατρείας και συμμετέχει στη λυτρωτική συνάντηση Κτιστού και Ακτίστου.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο διάκοσμος του επισκοπικού επιγονατίου με την παραστάση του Νιπτήρος, η οποία συνάδει με τον συμβολικό χαρακτήρα του αμφίου, ως λεντίου, από τον 8^ο ήδη αιώνα (Ψ.Γερμανός, Εκκλησιαστική Ιστορία, P.G. 98, 396Β), είτε στην αρχική του μορφή ως εγχειρίου (κομμάτι υφάσματος, που κρέμεται από τη ζώνη του επισκόπου και χρησιμοποιείται για την απόμαξη των χειρών), είτε από το 12^ο αιώνα και εξής ως επιγονατίου με το καθιερωμένο ρομβοειδές σχήμα του (Θ.Βαλσαμώνος, P.G.138, 988-989D). Στα μεταβυζαντινά χρόνια η χρήση του γενικεύεται σε όλους τους αξιωματούχους κληρικούς.

Ένα εξαίρετο δείγμα χρυσοκέντητης παράστασης Νιπτήρος, που, ως γνωστόν, εξιστορείται μόνον από τον Ιωάννη (κεφ.ΙΓ’, 1-30), μπορούμε να δούμε σε ολοκέντητο και σπάνιας τέχνης επιγονάτιο της μονής Ιβήρων (16^ου αι.), προερχόμενο από το εργαστήριο της Ι. Μ. Βαρλαάμ Μετεώρων. Η εικονογράφηση ακολουθεί εδώ το λιτό βυζαντινό τύπο. Στο κέντρο της διαγωνίου εικονίζεται ο Κύριος, όρθιος με ζωσμένο το λέντιο στη μέση° ευλογεί με το δεξί και στρέφεται προς το μέρος του απορημένου, για την ενέργεια του δασκάλου, Πέτρου, που ετοιμάζεται να βάλει το δεξί του πόδι, γυμνό ως το γόνατο, στη λεκάνη (σε σχήμα κολυμβήθρας Βαπτίσματος) με το νερό (Ιωαν.ΙΓ’, 8)° ο μαθητής υψώνει τη δεξιά του, δείχνοντας την κεφαλή του (Ιωαν.ΙΓ’, 9).

Στο κάτω άκρο του ίδιου άξονα εικονίζεται ένας κρατήρας με νερό και, στο επάνω, ένα κεφάλι αγγέλου με γραμμικές φτερούγες, στις οποίες περικλείονται οι επιγραφές, Ο ΝΙΠΤΗΡ και ΙC ΧC. Από τους υπόλοιπους έντεκα μαθητές, άλλοι προσπαθούν να λύσουν τα σανδάλια τους και άλλοι εξακολουθούν να παρακολουθούν απορημένοι τη σκηνή. Ο απομονωμένος και μοναχικός απόστολος στο αριστερό άκρο της σκηνής μπορεί ίσως να ταυτιστεί με τον Ιούδα, «τοῦ διαβόλου ἤδη βεβληκότος εἰς τήν καρδίαν … ἳνα αὐτόν παραδιῶ» (Ιωάν.ΙΓ’, 2). Στην παρυφή, αντί πλαισίου, χρησιμοποιείται η μεγαλογράμματη και καλλιγραφημένη επιγραφή, δανεισμένη από το τροπάριο της  ε’ ωδής του κανόνος του όρθρου της Μ. Πέμπτης: + Η ΤΟ ΑCΧΕΤΩΝ ΚΡΑΤΟΥCΑ Κ[ΑΙ] ΥΠΕΡΩΟΝ ΕΝ ΑΙΘΕΡ[Ι] ΥΔΩ[Ρ] / Η ΑΒΥCCΟΥC ΧΑΛΙΝΟΥCΑC Κ[ΑΙ] ΘΑΛΑCCAC ΑΝΑΧΑΙΤΙ / ΖΟΥCΑ [ΘΕ]ΟΥ CΟΦΙΑ ΥΔΩΡ ΝΙΠΤΗΡ[Ι] ΒΑΛΛΕΙ ΠΟΔΑC ΑΠΌ / ΠΛΥΝΕΙ ΔΕ ΔΟΥΛΩΝ ΔΕCΠΟΤΗC.

Βλέπουμε δηλ. σ’ αυτό το μικρών διαστάσεων κέντημα να αποτυπώνεται, σχεδόν εξολοκλήρου, η ευαγγελική περικοπή και να γίνεται το άμφιο μια αφηγηματική, αλλά και ομιλούσα εικόνα. Παράλληλα, η παράσταση υπομιμνήσκει συμβολικά το ρόλο του λειτουργού, ο οποίος πρέπει, ‘’λεντίω ζωννύμενος’’, να υπηρετεί το ποίμνιό του, ‘’εις τύπον και τόπον Χριστού’’. Τότε μόνον η διπλή ιερατική πράξη – να μοιράσει τον άρτο του Λόγου και να διαμερίσει τον άρτο του Δείπνου του Κυρίου- μπορεί να έχει καρπούς.

Το γεγονός του Νιπτήρος στο συναξάρι της  Μ. Πέμπτης προ του Μυστικού Δείπνου και ανήκει ως τελετή στην κατηγορία των αυθεντικών βυζαντινών αναπαραστάσεων των Παθών, που ξεκίνησαν, κατά τον Καθηγητή Φαίδωνα Κουκουλέ, «από τις αρχές του 4^ου μ. Χ αιώνα ως ‘’αντίποδας’’ του θεάτρου, το οποίο υμνούσε το δωδεκάθεο και ήταν προσφιλές θέαμα για το λαό της εποχής». Περιλαμβάνεται στο Τυπικό του Αγίου Σάββα και σήμερα τελείται κυρίως στα Ιεροσόλυμα, με ιδιαίτερη λαμπρότητα, και στην Πάτμο (με την ίδρυση της μονής τον 11ο αιώνα), όπου ο ηγούμενος φοράει και ιδιότυπο χρυσοκέντητο λέντιο. Αναβιώνει όμως και σε άλλες περιοχές.

Χαρακτηριστικό είναι το βαθύ κόκκινο ή κοκκινόασπρο χρώμα των αμφίων, ιερατικών και λειτουργικών, και όχι το πένθιμο, λόγω της παράδοσης του Μυστηρίου της Θ. Ευχαριστίας. Μετά την απόλυση της α’ ώρας της Μ.Πέμπτης και πριν τον εσπερινό – Θ. Λειτουργία, γίνεται διακοπή και αίρονται τα πένθιμα υφάσματα ώστε να στολιστεί η εκκλησία, ‘’ουχί διά των αναστασίμων καλυμμάτων, αλλ’ ουδέ πενθίμων’’ (Αγιορειτικόν τυπικόν της εκκλησιαστικής ακολουθίας, σ.201).

Πηγή

Πάσχα

Με αφορμή τη γιορτή του Πάσχα οι μαθητές παρουσίασαν τη δουλειά τους.

Χριστός Ανέστη

Χριστός Ἀνέστη - Ἀνάστασιν Χριστού θεασάμενοι - Ἀναστάσιμη Προσευχή

Προσευχή 

1. Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν,

θανάτῳ θάνατον πατήσας

καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι

ζωὴν χαρισάμενος.

2. Ἀνάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι, 

προσκυνήσωμεν ἅγιον, Κύριον, 

Ἰησοῦν τὸν μόνον ἀναμάρτητον. 

Τὸν Σταυρόν σου Χριστὲ προσκυνοῦμεν 

καὶ τὴν ἁγίαν σου Ἀνάστασιν 

ὑμνοῦμεν καὶ δοξάζομεν· 

σὺ γὰρ εἶ Θεὸς ἡμῶν, 

ἐκτὸς σοῦ ἄλλον οὐκ οἴδαμεν, 

τὸ ὄνομά σου ὀνομάζομεν. 

Δεῦτε πάντες οἱ πιστοί, 

προσκυνήσωμεν τὴν τοῦ Χριστοῦ ἁγίαν ἀνάστασιν· 

ἰδοὺ γὰρ ἦλθε διὰ τοῦ Σταυροῦ 

χαρὰ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ. 

Διὰ παντὸς εὐλογοῦντες τὸν Κύριον, 

ὑμνοῦμεν τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ· 

Σταυρὸν γὰρ ὑπομείνας δι᾿ ἡμᾶς, 

θανάτῳ θάνατον ὤλεσεν.

3. Ἀναστὰς ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τοῦ τάφου 

καθὼς προεῖπεν, 

ἔδωκεν ἡμῖν τὴν αἰώνιον ζωὴν 

καὶ μέγα ἔλεος.

Μετάφραση

1. Ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς ἀναστήθηκε ἀφοῦ κατέβηκε καὶ δίδαξε στοὺς νεκρούς,
καταπατώντας μὲ τὸν θάνατό του τὸν φυσικὸν καὶ τὸν πνευματικὸν θάνατον
καὶ σὲ ὅσους βρίσκονταν σὲ τάφους, εἴτε φυσικοὺς εἴτε πνευματικούς,
χάρισε ἔτσι τὴν ἀληθινὴ ζωή.

2. Ἀφοῦ εἴδαμε τὴν ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ,
ἂς προσκυνήσουμε τὸν ἅγιο καὶ Κύριο,
τὸν Θεάνθρωπο Ἰησοῦ ποὺ εἶναι ὁ μόνος ἀναμάρτητος.
Τὴν Σταυρική Σου θυσία Χριστὲ προσκυνοῦμε
καὶ τὴν ἁγία σου Ἀνάσταση
ὑμνοῦμε καὶ δοξάζουμε·
διότι Ἐσὺ εἶσαι ὁ Θεός μας,
καὶ Θεὸ ἄλλον ἐκτὸς ἀπὸ Ἐσένα δὲν ἀναγνωρίζουμε κανένα,
καὶ μόνο τὸ ὄνομά Σου σημαίνει Θεὸς γιὰ ἑμᾶς.
Ἐλᾶτε ὅλοι οἱ πιστοί,
ἂς προσκυνήσουμε τὴν ἁγία ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ·
ἀφοῦ ἡ ἀνάστασή Του ποὺ ἔγινε μετὰ τὴν Σταυρική Του Θυσία,
ἔφερε μεγάλη χαρὰ ποὺ ἀπλώθηκε σὲ ὅλον τὸν κόσμο.
Παντοτινὰ θὰ εὐλογοῦμε τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου,
καὶ παντοτινὰ θὰ ὑμνοῦμε τὴν ἀνάστασή Του.
Διότι, ἐπειδὴ ὑπέμεινε Πάθη καὶ Σταυρό ἀπὸ ἑμᾶς γιὰ ἑμᾶς,
κατανίκησε κι ἔδιωξε τὸν θάνατο.

3. Μὲ τὴν ἀνάσταση Του ἀπὸ τὸν τάφον ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς
ὄπως εἶχε πεῖ πρὶν τὰ ἅγια πάθη Του,
μᾶς χάρισε τὴν ἀληθινὴ αἰώνια ζωή
καὶ τὸ μέγα ἔλεος τοῦ Θεοῦ στὶς ταπεινές μας ὑπάρξεις.

Πηγή

Ορισμένες από τις γνωστότερες αρχαιότητες που συνδέονται με τις ευαγγελικές διηγήσεις της τελευταίας εβδομάδας του Ιησού

Του λέκτορα του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ Μόσχου Γκουτζιούδη

Το κείμενο αποτελεί επιλογή από τη μελέτη «Το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο και οι Σχετικές Αρχαιολογικές Ανακαλύψεις», που περιέχεται στο έργο: Καινοδιαθηκικές Μελέτες με τη Συνδρομή της Αρχαιολογίας, εκδόσεις Μέθεξις, Θεσσαλονίκη 2012, 107-126.

Οι αρχαιότητες που μέχρι σήμερα έχουν ανακαλυφθεί και συνδέονται με το περιβάλλον της Κ.Δ. είναι ανυπολόγιστης αξίας για την κατανόηση διαφόρων πτυχών της. Σε όσα ακολουθούν κάνουμε μια συνοπτική αναφορά στις σπουδαιότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις, οι οποίες συνδέονται με πρόσωπα και χώρους που μας είναι γνωστά από τις ευαγγελικές διηγήσεις της τελευταίας εβδομάδας του Ιησού. 

Κανένα από τα ευαγγέλια δεν αναφέρει ότι ο Ιησούς επισκέφτηκε την Καισάρεια της Μεσογείου. Σε αυτή την πόλη ο Ηρώδης ο Μέγας είχε κατασκευάσει ένα μνημειώδες λιμάνι και εδώ βρισκόταν η έδρα του Ρωμαίου επιτρόπου. Εδώ ανακαλύφθηκε το 1962 από Ιταλούς αρχαιολόγους η επιγραφή του Πιλάτου. Πρόκειται για μια ενεπίγραφη στήλη από το θέατρο της πόλης, στην οποία αναγράφεται στα λατινικά το όνομα και το διοικητικό αξίωμα του γνωστού από τις ευαγγελικές διηγήσεις Πιλάτου[1].

Τα ερείπια του τείχους της Ιερουσαλήμ ανακαλύφθηκαν στα ανατολικά του ναού του Παναγίου Τάφου. Το τείχος αυτό ισχυρίζονται οι αρχαιολόγοι ότι οικοδομήθηκε πριν από τον Ηρώδη τον Μεγάλο[2]. Η ανακάλυψη είναι σημαντική, διότι έτσι αποδείχτηκε ότι το σημερινό τείχος της πόλης που βρίσκεται στα δυτικά του ναού είναι το «τρίτο τείχος» το οποίο οικοδομήθηκε από τον Αγρίππα Α΄ στο διάστημα 41-44 μ.Χ. Συνεπώς, ο Γολγοθάς βρισκόταν πριν το 40 μ.Χ. εκτός των τειχών της πόλης. Ο λευκός βράχος, ο οποίος βρίσκεται σήμερα εντός του Ναού του Παναγίου τάφου και δείχνεται στους προσκυνητές, αποτελεί πιθανότατα το σημείο όπου σταυρώθηκε ο Ιησούς. Οι αρχαιολόγοι συμφωνούν στο γεγονός ότι δεν είναι απολύτως σίγουρο, αλλά δεν υπάρχει κάποιος άλλος χώρος που να αποτελεί το πιθανότερο σημείο της σταύρωσης και δεν υπάρχει λόγος να απορριφθεί η αυθεντικότητά του[3]. Το συγκρότημα του Παναγίου Τάφου περικλείει σήμερα και το σημείο σταύρωσης και το σημείο ταφής του Ιησού.

Στο Ιω. 19:41-42 περιγράφεται η ταφή του Ιησού. Η διήγηση διαφοροποιείται από εκείνες των συνοπτικών και είναι πιο λεπτομερής. Εδώ λέγεται ότι ο τάφος βρισκόταν σε κάποιον κήπο κοντά στο σημείο της σταύρωσης. Επιπλέον, νωρίτερα αναφέρεται και ο Νικόδημος να συμμετέχει στην ταφή. Τα αρχαιολογικά ευρήματα επιβεβαιώνουν τις πληροφορίες του Ιωάννη. Η ανασκαφή στον Πανάγιο Τάφο ξεκίνησε το 1960 και ολοκληρώθηκε μετά από είκοσι χρόνια[4]. Σήμερα, αν και έχει γίνει δεκτή η θέση πως και τα δύο σημεία βρίσκονται εντός του Παναγίου Τάφου, εξακολουθούν να υπάρχουν ερωτήματα. Η αρχαιολογική ανασκαφή έδειξε ότι η περιοχή γύρω από το Γολγοθά λειτουργούσε ως λατομείο από τον 8^ο αι. π.Χ., ενώ κατά τον 1^ο αι. μ.Χ. επιχωματώθηκε και μέρος της καλλιεργήσιμης γης που προέκυψε, αποτελούσε ο κήπος για τον οποίο κάνει λόγο ο Ιωάννης στα 19:41 και 20:15. Ο Ιώσηπος αναφέρει την παρουσία μιας πύλης (Γενάθ) προς τον κήπο[5] και η αρχαιολογική έρευνα στο δυτικό λόφο της Ιερουσαλήμ έφερε στο φως ερείπια από το πρώτο τείχος, στο οποίο υπάρχει ένα κενό στο συγκεκριμένο σημείο του. Φαίνεται πως ο τέταρτος ευαγγελιστής γνωρίζει πολύ καλά τη θέση του τείχους πριν την επέκτασή του κατά το διάστημα 41-44 από τον Ηρώδη Αγρίππα Α΄.

Στην περιοχή γύρω από τον Πανάγιο Τάφο ανακαλύφθηκαν τέσσερις λαξευτοί τάφοι, οι οποίοι ανάγονται στον 1^ο αι. μ.Χ. Αυτός που θεωρείται σήμερα ότι ήταν του Ιησού[6] είναι ο μόνος που έχει στο εσωτερικό του αρκοσόλιο. Ο τάφος ταιριάζει στην πληροφορία του Ιω. 20:5 που λέει ότι ο τάφος ήταν άδειος. Αυτό θα μπορούσε να διαπιστωθεί άμεσα μόνο σε έναν τάφο αυτού του τύπου, ενώ αν ο τάφος περιείχε kokhim θα ήταν αδύνατο να δει κανείς τα οθόνια χωρίς να εισέλθει μέσα[7]. Αυτός ο τάφος βρίσκεται κάτω ακριβώς από τη ροτόντα του Παναγίου Τάφου. Στο πέρασμα των χρόνων ο τάφος αλλοιώθηκε σταδιακά από τους προσκυνητές, οι οποίοι έκοβαν μικρά τμήματα του βράχου για να τα πάρουν μαζί τους ως ανάμνηση και καλύφθηκε από μεταγενέστερη τοιχοποιία.

Μετά από όσα προηγήθηκαν μπορούμε να αναφερθούμε τώρα σε πιο γνωστές και πρόσφατες αρχαιολογικές ανακαλύψεις, οι οποίες με την προβολή τους από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης αναστάτωσαν τον χριστιανικό κόσμο. Το Μάρτιο του 2007 προβλήθηκε για πρώτη φορά από το Discovery Channel  ένα ντοκιμαντέρ (The Lost Tomb of Jesus), το οποίο επιχειρούσε να αποδείξει ότι ένας τάφος στο Talpiot ήταν ο χαμένος οικογενειακός τάφος του Ιησού. Κύριος εμπνευστής του εγχειρήματος ο Καναδός κινηματογραφιστής Simcha Jacobovici και παραγωγός ο James Cameron[8]. Οι θέσεις του ντοκιμαντέρ ξεσήκωσαν αμέσως όχι μόνο τους θεολόγους, αλλά και τους αρχαιολόγους[9]. Ας δούμε παρακάτω το ιστορικό του. Ο τάφος στο Talpiot ανακαλύφθηκε τυχαία από οικοδόμους το 1980. Ειδοποιήθηκε τότε η Εφορεία Αρχαιοτήτων του Ισραήλ, η οποία διαπίστωσε πως ο τάφος είχε διαταραχθεί ήδη από την αρχαιότητα. Μέσα στα kokhim του τάφου βρέθηκαν δέκα οστεοφυλάκια, τα οποία αφού αρχειοθετήθηκαν, τοποθετήθηκαν στις αποθήκες της Εφορίας Αρχαιοτήτων. Ένα από τα οστεοφυλάκια αργότερα χάθηκε, τρία ήταν άδεια και έξι ήταν ενεπίγραφα.

Πολύ πριν την ανακάλυψη που έκαναν οι άνθρωποι της έβδομης τέχνης, οι επιστήμονες είχαν παρατηρήσει ότι σε δύο από τα οστεοφυλάκια του συγκεκριμένου τάφου[10] (701 και 704), αναγράφονταν τα ονόματα Μαριάμη, Μάρα (ελληνικά)[11] και Ιησούς, γιος του Ιωσήφ (αραμαϊκά). Σε άλλο οστεοφυλάκιο υπήρχε και δεύτερη Μαρία. Τα περισσότερα ονόματα δεν είχαν πατρωνυμικά δεδομένα. Συνεπώς τα δύο πρόσωπα, των οποίων τα οστά είχαν τοποθετηθεί στον ίδιο τάφο, θα πρέπει να ήταν οι γονείς αυτού του Ιησού. Οι αρχαιολόγοι δεν συμφωνούσαν από την πρώτη στιγμή ότι πρόκειται για τον οικογενειακό τάφο του Ιησού της Εκκλησίας, ενώ θεωρούσαν τις επιγραφές πιθανότατα ως μη αυθεντικές. Με ψυχραιμία λοιπόν έδειξαν ότι το όνομα Ιωσήφ υπήρχε σε 19 από 147 συνολικά οστεοφυλάκια, ενώ εκείνο του Ιησού σε 10 από αυτά. Πολύ συνηθισμένα και τα δύο ή και τα τρία ονόματα, αφού και οι διάφορες εκδοχές του Μαρία αριθμούν 20 περιπτώσεις. Έκτοτε, όταν οι αρχαιολόγοι συναντούν τα παραπάνω ονόματα σε οστεοφυλάκια δεν τους προξενεί πλέον εντύπωση[12].

Οι εμπνευστές του ντοκιμαντέρ θέλησαν να συνδέσουν το οστεοφυλάκιο του Ιακώβου (2002) με τον τάφο του Talpiot ως το οστεοφυλάκιο που αργότερα χάθηκε από τις αποθήκες[13]. Ο συλλέκτης όμως, Oded Golan, στην κατοχή του οποίου βρισκόταν το οστεοφυλάκιο του Ιακώβου πριν πουληθεί σε μουσείο του Καναδά διαθέτει φωτογραφία, η αυθεντικότητα της οποίας πιστοποιήθηκε από το FBI και ανάγεται στο 1970. Στη συνέχεια δείγμα από τους σκελετούς δόθηκε για εξέταση DNA, η οποία επιβεβαίωσε πως ο Ιησούς και η Μαρία του Talpiot δεν ήταν συγγενείς. Οι κινηματογραφιστές προχώρησαν παραπέρα την υπόθεση, εκμεταλλευόμενοι τα απόκρυφα τώρα κείμενα, ότι η δεύτερη Μαρία ήταν η Μαρία η Μαγδαληνή. Έτσι κατανόησαν την επιγραφή Ιούδας, γιος του Ιησού από ένα άλλο οστεοφυλάκιο του ίδιου τάφου ότι πρόκειται για το γιο του Ιησού και της Μαρίας. Ισχυρίσθηκαν ακόμη ότι αυτός ο Ιούδας ήταν ο αγαπημένος μαθητής του Ιησού σύμφωνα με το τέταρτο ευαγγέλιο (13:23, 19:26, 20:2, 21:7 και 20). Η υπόθεση του Talpiot δεν συμφωνεί ασφαλώς με καμία από τις διηγήσεις των ευαγγελίων περί ταφής του Ιησού. Η φράση «Ιούδας, γιος του Ιησού» αποδυναμώνει την υπόθεση ο τάφος του Talpiot να είναι εκείνος του Ιησού των ευαγγελίων[14]. Τέλος, μέχρι σήμερα η καλύτερη απόδειξη περί αυθεντικότητας του τάφου του Ιησού που βρίσκεται εντός του Παναγίου Τάφου, είναι το γεγονός ότι το σημείο παρέμενε γνωστό μέχρι την εποχή του Μ. Κωνσταντίνου ως το μόνο μέρος, όπου ο Ιησούς είχε ενταφιαστεί.

Το όνομα του αρχιερέα Καϊάφα αναφέρεται στα ευαγγέλια και τις Πράξεις. Το κατά Ιωάννην (18:13) δίνει την πληροφορία ότι ο Καϊάφας ήταν γαμπρός του Άννα. Τα ευαγγέλια δεν μας δίνουν επιπλέον πληροφορίες για αυτόν (Ιω. 18:13, 28, Μτ. 26:3 και Λκ. 3:2), ενώ ο Ιώσηπος αναφέρει ότι είχε και το όνομα Ιωσήφ[15]. Μέσα σε έναν οικογενειακό τάφο που βρέθηκε τυχαία σε μικρή απόσταση από την παλιά πόλη της Ιερουσαλήμ το 1990 υπήρχαν δώδεκα οστεοφυλάκια τοποθετημένα σε kokhim. Τα έξι από αυτά είχαν λεηλατηθεί από τυμβωρύχους στο παρελθόν. Ένα από τα οστεοφυλάκια περιείχε τα οστά ενός εξηντάχρονου άντρα και δύο επιγραφές με το όνομα Ιωσήφ Καϊάφας. Εξαιτίας της σπανιότητας του ονόματος Καϊάφας και της διακόσμησης του οστεοφυλακίου του, κάτι που προδίδει άτομο ανώτερης κοινωνικής τάξης, αρκετοί αρχαιολόγοι ταύτισαν το νεκρό Καϊάφα με τον γνωστό αρχιερέα των ευαγγελίων[16].

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το εύρημα ενός εσταυρωμένου άνδρα. Το 1968 εντός μιας νεκρόπολης στα βορειοανατολικά της Ιερουσαλήμ (στην περιοχή Givat Hamivtar) και μέσα σε έναν οικογενειακό τάφο ανακαλύφθηκαν πέντε οστεοφυλάκια. Σε ένα από αυτά που περιείχε τα οστά δύο αντρών και ενός παιδιού οι αρχαιολόγοι παρατήρησαν κάτι μοναδικό. Το οστό του δεξιού ποδιού κάποιου Γιεχοχανάν είχε διαπεραστεί από ένα καρφί ακριβώς στο σημείο του αστραγάλου και περιείχε και ένα μικρό κομμάτι από ξύλο ελιάς. Από τη άλλη, δεν υπήρχαν σημάδια από καρφιά στους καρπούς. Αυτό μας βοηθά σήμερα να κατανοήσουμε γιατί βρέθηκε μόνο ένα δείγμα εσταυρωμένου, αν τα χέρια των θυμάτων δένονταν με σχοινιά. Τα οστά των ποδιών του νεκρού δεν ήταν σπασμένα και αντίθετα με τη συνήθεια, του είχε επιτραπεί μία κανονική ταφή.

Άφησα για το τέλος ένα πολύ παλαιότερο εύρημα, η αυθεντικότητα του οποίου όμως, αμφισβητείται έντονα. Η σινδόνη του Τορίνο θεωρείται σήμερα από την πλειοψηφία του επιστημονικού κόσμου μεσαιωνικό δημιούργημα και συνεπώς δεν πρόκειται για το σάβανο του Ιησού[17]. Μπορούμε όμως, σε αυτό να παρατηρήσουμε δύο στοιχεία που μας ενδιαφέρουν σε σχέση με το ευαγγέλιο του Ιωάννη. Ενώ όλοι οι ευαγγελιστές συμφωνούν ότι ο Ιησούς ραπίστηκε, μαστιγώθηκε, του φόρεσαν ένα ακάνθινο στεφάνι, σταυρώθηκε με καρφιά σε χέρια και πόδια, ο Ιωάννης διασώζει μία επιπλέον λεπτομέρεια. Η κέντηση της πλευράς του από τον στρατιώτη πριν την αποκαθήλωση (Ιω. 19:34). Η πληροφορία αυτή επαναλαμβάνεται αργότερα στα 20:25 και 27 κατά την εμφάνιση του αναστημένου Ιησού στους μαθητές. Αν κανείς προσέξει καλά τις φωτογραφίες της σινδόνης τότε θα διαπιστώσει ένα λεκέ από αίμα στο δεξί, όπως κοιτάμε εμείς, μέρος του θώρακα του εικονιζόμενου άνδρα. Αυτό σημαίνει ότι όποιος δημιούργησε τη σινδόνη, έλαβε υπόψη του και αυτή τη λεπτομέρεια από το κατά Ιωάννην.

Από την άλλη όμως, το τέταρτο ευαγγέλιο είναι εκείνο που αποδυναμώνει την περίπτωση της αυθεντικότητας της σινδόνης, καθώς είναι και πάλι το μόνο κείμενο που κάνει λόγο για αρκετά υφάσματα κάλυψης του νεκρού σώματος του Ιησού, όπως επιβεβαιώνεται από τις νεκρικές πρακτικές της εποχής και της περιοχής σύμφωνα με τα σχετικά ευρήματα. Τα οθόνια που αναφέρονται στο Ιω. 19:40 ήταν λωρίδες υφάσματος με τις οποίες τύλιγαν το σώμα. Οι συνοπτικοί αντίθετα μιλούν για σεντόνι (Mτ. 27:59, Mκ. 15:46, Λκ. 23:53). Αυτά τα οθόνια, σύμφωνα πάντα με τον τέταρτο ευαγγελιστή, αντίκρισε ο Πέτρος στον άδειο τάφο, καθώς και το σουδάριο που τοποθετούνταν στο πρόσωπο (Ιω. 20:5-7). Το κείμενο δεν αντιφάσκει καθώς και στην περίπτωση του Λαζάρου αναφέρεται η ίδια πρακτική (Ιω. 11:44). Συνεπώς στη σινδόνη του Τορίνο δεν θα έπρεπε να εικονίζεται το πρόσωπο του νεκρού.

Σε αμφισβήτηση θέτει όμως τη σινδόνη του Τορίνο και η ανακάλυψη ενός σάβανου σε έναν τάφο στην Ιερουσαλήμ. Το σπουδαίο εύρημα δημοσιεύτηκε στον τύπο το περασμένο χρόνο και προέρχεται από την κοιλάδα Εννόμ. Η ραδιοχρονολόγηση έδειξε πως ανάγεται στο πρώτο μισό του 1^ου αι. μ.Χ. αλλά δεν μοιάζει καθόλου με τη σινδόνη του Τορίνο[18]. Έχει απλή ύφανση και αποτελείται από δύο μέρη, ένα για το σώμα και ένα για το κεφάλι. Εντυπωσιακό είναι επίσης το γεγονός ότι ο νεκρός δεν είχε τοποθετηθεί σε οστεοφυλάκιο, καθώς, όπως έδειξε η ανάλυση DNA, έπασχε από λέπρα και φυματίωση. Ακόμη ένα στοιχείο που μας φέρνει κοντά στις διηγήσεις των ευαγγελίων.

Η αρχαιολογική μαρτυρία, η οποία βρίσκεται σήμερα στη διάθεση των βιβλικών θεολόγων για την κατανόηση του Ιησού και της εποχής του, είναι εντυπωσιακή. Στο κατά Ιωάννην υπάρχει πολύ περισσότερο υλικό που μπορεί να αξιοποιηθεί με τη συνδρομή της αρχαιολογίας και της τοπογραφίας σε σύγκριση με τα συνοπτικά ευαγγέλια.

---

[1] Βλ. R. J. Bull, «Caesarea Maritima: The Search for Herod’s City», BAR 8 (3, 1982) Biblical Archaeology Society, 2004, ψηφιακή έκδοση, LDLS 3.0g, όπου και φωτογραφία της στήλης. Πρβλ. επίσης C. A. Evans, «Excavating Caiaphas, Pilate, and Simon of Cyrene: Assessing the Literary and Archaeological Evidence», στο J. H. Charlesworth (έκδ.), Jesus and Archaeology, 334-337 και W. A. Simmons, Peoples of the New Testament World: An Illustrated Guide, Hendrickson Publishers, 2008, 256.

[2] Βλ. αναλυτικά τα πορίσματα των ερευνών στο V. C. Corbo, Il Santo Sepolcro Di Gerusalemme: Aspetti Archeologici Dalle Origini Al Periodo Crociato, Jerusalem, Franciscan Printing Press, 1982.

[3] J. H. Charlesworth, «Jesus Research and Archaeology: A New Perspective», στο J. H. Charlesworth (έκδ.), Jesus and Archaeology, 36. Βλ. και S. Gibson, Οι Τελευταίες Ημέρες του Ιησού με βάση τα Αρχαιολογικά Ευρήματα, 213 και 219, όπου σημειώνεται ότι ο λευκός βράχος ίσως συνιστά μνημείο που σηματοδοτεί το γενικότερο χώρο της σταύρωσης.

[4] Η τελική αναφορά δημοσιεύτηκε από τον επικεφαλής των ερευνών, φραγκισκανό αρχαιολόγο V. C., Corbo, Il Santo Sepolcro Di Gerusalemme, 1982. Βλ. και τη νεότερη μελέτη των S. Gibson-J. E. Taylor, Beneath the Church of the Holy Sepulchre, Jerusalem: The Archaeology and Early History of Traditional Golgotha, London, Palestinian Exploration Fund, 1994.

[5] Ἱστορία Ἱουδαϊκοῡ Πολέμου πρὸς Ῥωμαίους, 5, 146. Η αρχαιολόγος J. Taylor, «Golgotha: A Reconsideration of the Evidence for the Sites of Jesus’s Crucifixion and Burial», NTS 44 (1998) 180-203 συμφωνεί ως προς το σημείο ταφής, αλλά διαφωνεί ως προς το σημείο της σταύρωσης, προσδιορίζοντάς το διακόσια μέτρα νοτίως του παραδοσιακού χώρου και συνεπώς εκτός του Παναγίου Τάφου.

[6] V. C. Corbo, Il Santo Sepolcro Di Gerusalemme, φωτ. 1 και 2.

[7] Βλ. αναλυτικά U. C. Von Wahlde, «Archaeology and John’s Gospel», στο J. H. Charlesworth (έκδ.), Jesus and Archaeology, 581, υποσ. 175. Πρβλ. τις εργασίες των D. Bahat, «Does the Holy Sepulchre Church Mark the Burial of Jesus?», BAR 12 (3, 1986) και Α. Kloner, «Did a Rolling Stone Close Jesus’ Tomb?», BAR 25 (5, 1999) Biblical Archaeology Society, 2004, ψηφιακή έκδοση, LDLS 3.0g, όπου βοηθητικό φωτογραφικό υλικό. Ο τάφος θα μπορούσε επίσης να μην περιέχει ούτε arcosolia, ούτε kokhim, αλλά να αποτελείται από ένα μικρό θάλαμο με τρεις χαμηλούς εγκάρσιους πάγκους, σκαμμένους στο βράχο. Αυτή η περίπτωση συμφωνεί και με το Ιω. 20:12. 

[8] Βλ. το βιβλίο των S. Jacobovici-C. Pellegrino, The Jesus Family Tomb: The Discovery, the Investigation, and the Evidence That Could Change History, New York, Harper Collins, 2007. 

[9] Βλ. το επίμετρο στο S. Gibson, Οι Τελευταίες Ημέρες του Ιησού με βάση τα Αρχαιολογικά Ευρήματα, 293-310, όπου αναλυτικά το ιστορικό της ανακάλυψης. Στις σσ. 297-298 υπάρχουν σχέδια του τάφου, όπου διακρίνονταιι οι θέσεις των οστεοφυλακίων.

[10] Σύμφωνα με τον κατάλογο του L. Y. Rahmani, A Catalogue of Jewish Ossuaries in the Collections of the State of Israel, Israel, Israel Exploration Society, 1994, όπου αριθμούνται όλα τα οστεοφυλάκια (895 συνολικά) που ανακαλύφθηκαν εντός του Ισραήλ.

[11] Οι κινηματογραφιστές αντιλαμβάνονται το Μάρα ως τίτλο και όχι ως κύριο όνομα. Μπορεί όμως να πρόκειται για δεύτερο όνομα και συνεπώς το οστεοφυλάκιο περιείχε τα οστά δύο προσώπων. Αυτό δεν ήταν ασυνήθιστο σύμφωνα με τους αρχαιολόγους.

[12] Υποστηρικτής της υπόθεσης του Talpiot είναι ο J. D. Tabor, ο οποίος συνεργάστηκε στο ντοκιμαντέρ ως επιστημονικός σύμβουλος-ειδικός σε θέματα της Κ.Δ.

[13] Ο αρχαιολόγος Amos Kloner, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για την ανασκαφή του τάφου το 1980, βεβαιώνει ότι το χαμένο σήμερα δέκατο οστεοφυλάκιο ήταν ανεπίγραφο. Βλ. στην παραπάνω ιστοσελίδα το άρθρο των C. Evans και S. Feldman, «The Tomb of Jesus? Wrong on Every Count». 

[14] Βλ. την άποψη της αρχαιολόγου J. Magness, Stone and Dung, Oil and Spit. Jewish Daily Life in the Time of Jesus, Grand Rapids, Michigan 2011, 172-174.

[15] Ιωσήπου, Ἱουδαϊκή Ἀρχαιολογία, 18, 35 και 95.

[16] Βλ. τις αρχαιολογικές αναφορές και το σχετικό φωτογραφικό υλικό στα Z. Greenhut, «Burial Cave of the Caiaphas Family» και R. Reich, «Caiaphas Name Inscribed on Bone Boxes», BAR 18 (5, 1992) Biblical Archaeology Society, 2004, ψηφιακή έκδοση, LDLS 3.0g. Οι J. D. Crossan-J. L. Reed, Excavating Jesus, 242 είναι βέβαιοι πως πρόκειται για τον τάφο της αρχιερατικής οικογένειας του Καϊάφα της Κ.Δ.

[17] V. Bortin, «Science and the Shroud of Turin», BA 43 (1997)^. R. A. Wild, «The Shroud of Turin-Probably the Work of a 14th-Century Artist or Forger», BAR 10 (2, 1984) Biblical Archaeology Society, 2004, ψηφιακή έκδοση, LDLS 3.0g^. J. A. Kohlbeck-E. L. Nitowski, «New Evidence May Explain Image on Shroud of Turin Chemical Tests Link Shroud to Jerusalem», BAR (4, 1986) LDLS 3.0g^. V. M. Bryant, «Does Pollen Prove the Shroud Authentic?», BAR 26 (6, 2000) LDLS 3.0g.

[18] Βλ. επίσης S. Gibson, Οι Τελευταίες Ημέρες του Ιησού με βάση τα Αρχαιολογικά Ευρήματα, 243-256, όπου όλη η αρχαιολογική αναφορά.

Αναδημοσίευση από Θεολογικά Δρώμενα

Το πρόσωπο του Ιούδα

Μια μικρή επιλογή από τη μελέτη του αναπληρωτή καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ π. Ιωάννη Σκιαδαρέση, η οποία περιέχεται στο έργο: Βιβλικά Ανάλεκτα. Συναγωγή Μελετών Καινοδιαθηκικής Θεολογίας, εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2013
013

Εκπλήσσει ότι στην υμνολογία της Εκκλησίας προβάλλεται ότι στη σχέση του με το Χριστό ο Ιούδας φορούσε προσωπείο. Είναι αλήθεια ότι όσοι αποτυχαίνουν στη σωστή σχέση τους με το Χριστό δεν θέλουν οπωσδήποτε να αποβάλλουν και τα εξωτερικά διακριτικά του μαθητή του Χριστού. Και αυτό επιτείνει την τραγικότητά τους. Ο Ιούδας έγινε αιώνιος τύπος και αρχέτυπο προδοσίας αρχών. Ως προδότη τον είδαν όλα τα έργα που γράφτηκαν γι” αυτόν. Ακόμη και αυτό που κυκλοφόρησε πρόσφατα (το ευαγγέλιο του Ιούδα). Μόνο που αυτό, εκτός του ότι έχει όλα τα γνωρίσματα της Γνωστικής αίρεσης, που τόσο ταλάνισε την Εκκλησία στους πρώτους αιώνες, εισάγει την ανήκουστη για τη θεολογία μας άποψη ότι ο Χριστός παρακάλεσε τον Ιούδα να τον προδώσει, όχι για να σταυρωθεί υπέρ της του κόσμου ζωής και σωτηρίας, αλλά για να απαλλαγεί από το σώμα του. Έτσι ο προδότης διεκδικεί και ευγνωμοσύνη για την προσφορά του στη σωτηρία μας. Όμως, η πίστη μας, μας βεβαιώνει ότι ο Χριστός και μόνον αυτός είναι η αιτία και ο φορέας της σωτηρίας μας. Αυτός εκουσίως και εν χαρά απεκάλυψε, με τον σωματικό του θάνατο, και αποκαλύπτει στο διηνεκές την απέραντη αγάπη του Θεού στον κόσμο. Είναι ενδεικτικό ότι τα κείμενα της Καινής Διαθήκης αντιπαρατάσσουν και μετά την έναρξη της διαδικασίας της προδοσίας έναντι αυτής μια υψηγορική δοξολογία του Χριστού προς τον Πατέρα. Μια υπέρτατη φροντίδα και αγάπη του Χριστού για τους μαθητές του…

Από την Καινή Διαθήκη δεν πρέπει να περιμένει κανείς μια πλήρη βιογραφία του Ιούδα. Η Καινή Διαθήκη, άλλωστε, δεν δίνει κανενός προσώπου την πλήρη βιογραφία. Ούτε καν του ίδιου του Χριστού. Η Καινή Διαθήκη, χωρίς να παύει να εκθέτει ιστορικά ντοκουμέντα, δεν είναι ένα αυστηρά ιστορικό έργο με τη σημερινή έννοια του όρου. Για τα πρόσωπα και τα γεγονότα που αυτή εκθέτει, μας δίνει τόσες ιστορικές πληροφορίες όσες αυτή κρίνει αναγκαίες, για να πεισθούμε ότι αυτά δεν είναι ιδεατά ή μύθοι αλλά πραγματικά και εμπειρικά…

Οι δυνατές απαντήσεις στο ερώτημα τι πρόδωσε ο Ιούδας μπορεί να είναι τρείς:

α) Πρόδωσε τον τόπο όπου θα μπορούσαν οι Γραμματείς και Φαρισαίοι μια συγκεκριμένη και ασφαλή στιγμή να συλλάβουν τον Χριστό χωρίς την παρουσία του λαού, του οποίου ο Χριστός είχε την προστατευτική εύνοια. Αυτόν τον τόπο μόνο ένας άνθρωπος του στενού περιβάλλοντος του Χριστού θα μπορούσε να γνωρίζει σίγουρα. Το αντεπιχείρημα εδώ, ισχνό βέβαια, θα μπορούσε να είναι: καλά δεν είχαν οι εχθροί του Χριστού τα δικά τους λαγωνικά;

β) Πρόδωσε το ιερό πρόσωπο του δασκάλου Χριστού. Πρόδωσε μια ιερή σχέση μαθητή και δασκάλου. Απέναντι σ’ αυτή την ιερή σχέση φάνηκε ανάξιος. Διάλυσε αυτή τη σχέση γιατί δεν μπορούσε να αντέξει το μεγαλείο και το βάρος της αγάπης του δασκάλου. Αυτή ακριβώς η αγάπη οδηγούσε τον λήπτη ολοένα σε σφοδρότερο μίσος. Γι’ αυτό και την απέρριψε.

γ) Πρόδωσε το μεσσιανικό μυστικό του Χριστού, αυτό που ήταν στην ουσία ο Χριστός και που συχνά ο Χριστός απαιτούσε επίμονα από τους μαθητές του να μη το κοινοποιήσουν. Ας θυμηθούμε τι σημειώνει ο Λουκάς εν προκειμένω: επιτιμούσε τους μαθητές να μη λένε τίποτα σχετικά με τη δόξα και τη θεότητά του διότι «δει τον υιόν του ανθρώπου πολλά παθείν και αποδοκιμασθήναι από των πρεσβυτέρων…και αποκτανθήναι» (Λκ. 9,21-22).

Αν λάβουμε υπόψη μας ότι κατά τη δίκη του Χριστού η συνεχώς επαναλαμβανόμενη ερώτηση προς τον Χριστό ήταν αν είναι «ο υιός του ευλογητού» καταλαβαίνουμε ίσως τι βάραινε στο τι ο Ιούδας πρόδωσε στους Γραμματείς και Φαρισαίους σχετικά με το πρόσωπο του Χριστού. Πάντως καταλαβαίνουμε ότι και για τα τρία αυτά ήταν τελικά ικανός ο Ιούδας.

Και ο Ιούδας πώς αξιολογείται;

 

Κατ’ αρχάς μόλις και πρέπει να το πούμε ότι κανείς σωσμένος δεν τον εχθρεύεται. Τον βλέπουμε μάλλον με μάτι θλιμμένης συμπάθειας παρά με μίσος. Ως προς το ερώτημα της αξιολόγησης του Ιούδα να κλείσουμε με ένα ωραίο παράθεμα από τον ιερό Αυγουστίνο (βλ. Σ. Αγουρίδη, Το κατά Ιωάννην ευαγγέλιο, Θεσσαλονίκη 2005, τ. 2 σ. 399-400): «Όπως οι κακοί κάνουν κακή χρήση των αγαθών έργων του Θεού, έτσι και ο Θεός κάνει καλή χρήση των κακών έργων των κακών ανθρώπων. Μεταξύ των 12 ο Χριστός εμπιστεύτηκε το ταμείο της ομάδας στον Ιούδα. Αυτός θα φρόντιζε τις δαπάνες υπέρ των πτωχών. Αχάριστος προς την τιμή έπαιρνε τα χρήματα και έχασε την δικαιοσύνη, υπάρχων νεκρός πρόδωσε τη ζωή. Αυτόν που ακολούθησε ως μαθητής, καταδίωξε ως εχθρό! Όλα αυτά ήταν του Ιούδα, αλλά ο Κύριος το πονηρό όλων αυτών χρησιμοποίησε για το αγαθό, υπέμεινε την προδοσία για να λυτρώσει εμάς. Να πώς τα πονηρά του Ιούδα μετατράπηκαν σε αγαθά».

Από Θεολογικά Δρώμενα

Αλλοίμονό σας, γραμματείς και φαρισαίοι υποκριτές: Oι φονείς τον Χριστού

ΦΩΤΗΣ ΚΟΝΤΟΓΛΟΥ

ΜΕΓΑΛΗ ΠΕΜΠΤΗ 

Oι φονείς τον Χριστού

.

«Ήδη βάπτεται κάλαμος αποφάσεως παρά κριτών αδίκων και Ιησούς δικάζεται και κατακρίνεται σταυρώ. Και πάσχει η κτίσις, εν σταυρώ καθορώσα τον Κύριον. Αλλ' ο φύσει σώματος δι' εμέ πάσχων, αγαθέ Κύριε, δόξα σοι». .

Ο υποκριτής δεν έχει Θεό και νόμο και καμώνεται
ίσα-ίσα πως φοβάται τον Θεό και τον νόμο του.

Ο άνθρωπος δεν έφταξε που σκότωσε τόσους ανθρώπους, σκότωσε και τον Χριστό. Δεν τον σκότωσε κανένα θηρίο, δεν τον σκότωσε τουλάχιστον κανένας κακούργος, παρά τον σκοτώσανε οι άνθρωποι που βαστούσανε τον νόμο του Μωυσή και που περίμενε ο λαός να του δείξουνε τον δρόμο του Θεού, οι γραμματείς κ' οι φαρισαίοι. Αυτοί ήτανε κρυφοδαγκανιάρηδες σκύλοι, τυλιγμένοι με προβιά αρνίσια για να ξεγελάνε  τον κόσμο.  Πονηροί, υποκριτές, μαθητάδες του  σατανά, που απάτησε τον Αδάμ για να τον καταπιεί, γλυκομιλώντας του  και λέγοντάς του   πως θα γίνει Θεός αν πορευθεί  κατά τα  λόγια του. Ο υποκριτής είναι ένα τέρας  πιο σιχαμερό από κάθε άλλο, που κάθεται κρυμμένο στα σκοτεινά τάρταρα της  ψευτιάς κι απέξω στήνει τις παγίδες του για να παραπλανέσει κανέναν αθώον άνθρωπο.  Είναι εγωιστής, σκληρός,   αλύπητος,   φιλάργυρος, φοβιτσιάρης, αλλά αυτά τα σκεπάζει με ψεύτικη ταπείνωση,   με συμπονετικά λόγια, με γλυκομιλήματα. Ο υποκριτής δεν έχει Θεό και νόμο και καμώνεται ίσα-ίσα πως φοβάται τον Θεό και τον νόμο του.

Είναι μιά ψυχή σαπισμένη και βρωμερή κι αμετανόητη. Ο κάθε αμαρτωλός  μπορεί  να μετανοιώσει, ο υποκριτής είναι αμετανόητος, σαν νάκανε συμβόλαιο με τον διάβολο. Όλοι οι αμαρτωλοί μπορούνε να σωθούνε και μάλιστα ν' αγιάσουνε, πλήν ο υποκριτής δεν έχει σωτηρία, θα πεθάνει υποκριτής. Ο Χριστός δεν απέλπισε κανέναν, όλους τους φώναζε κοντά του και τους έδινε ελπίδα, εξόν έναν μονάχα, τον υποκριτή. Το «ουαί!» ήγουν το «αλλοίμονο!» δεν το είπε ούτε για τον τελώνη, ούτε για την πόρνη, ούτε καν για τον φονιά. Ίσια ίσια είπε πως αυτοί δείχνουνε τον δρόμο του Θεού στους φαρισαίους. Το «ουαί» το είπε μονάχα για τον υποκριτή, για τον αγιάτρευτον. Αφού ο Χριστός, που ήρθε να γιατρέψει όλες τις αρρώστειες της ψυχής μας, απέλπισε τον υποκριτή, ποιος θα μπορέσει να τον σώσει; Κ' αυτό γίνεται γιατί όποιος έχει τούτη την αρρώστεια δεν θαρρεί τον εαυτό του για άρρωστον, αλλά ίσια-ίσια... 

θαρρεί πως είναι πολύ καλά, και περιπαίζει κρυφά τους άλλους, κ' έχει την ιδέα πως η πονηρία του είναι η πιο μεγάλη γνώση και σοφία και το να μετανοιώσει είναι για δαύτον σαν να γίνει κουτός από έξυπνος, αθώος από πονηρός, φανερός από κρυφός, μ' έναν λόγο άρρωστος από γερός.

Όποιος ακούσει τα λόγια που είπε ο Χριστός για τους φαρισαίους, τρέμει. «Αλλοίμονό σας, γραμματείς και φαρισαίοι υποκριτές, γιατί σφαλάτε τη βασιλεία των ουρανών μπροστά στους ανθρώπους, κι ούτε σεις μπαίνετε μέσα και τους άλλους δεν αφήνετε να μπούνε. Αλλοίμονό σας, γραμματείς και φαρισαίοι υποκριτές, γιατί κατατρώτε τα σπίτια των χηρών και κάνετε ατέλειωτες προσευχές· για τούτο θάχετε πιο μεγάλο κρίμα. Αλλοίμονό σας, γραμματείς και φαρισαίοι υποκριτές, γιατί κάνετε άνω κάτω στεριά και θάλασσα για να κάνετε ένα μαθητή και σαν γίνει μαθητής σας, τον κάνετε γυιό του διαβόλου χειρότερον από εσάς...

Αλλοίμονό σας, γραμματείς και φαρισαίοι υποκριτές, γιατί αποδεκατίζετε τον δυόσμο και τ' άνηθο και το κύμινο κι αφήσατε τα πιο βαριά της θρησκείας, τη συμπόνια και την πίστη... Στραβοί, που θέλετε να οδηγήσετε τους άλλους, εσείς που λαμπικάρετε τα κουνούπι και καταπίνετε την γκαμήλα. Αλλοίμονό σας, γραμματείς και φαρισαίοι υποκριτές, γιατί καθαρίζετε απέξω μονάχα το ποτήρι και το πινάκι κι από μέσα είναι γεμάτα κλεψιά και ατιμία». Και σαν να μη φτάνανε τόσα «αλλοίμονο» λέγει παρακάτω:   «Φίδια,   γεννήματα  της οχιάς, πώς θα ξεφύγετε από την κρίση που θα σας ρίξει στην αιώνια φωτιά; Για τούτο, να, εγώ σας στέλνω προφήτες και σοφούς και γραμματείς κι από δαύτους θα σκοτώσετε κάμποσους και θα τους σταυρώσετε και θα τους δείρετε στα συμβούλιά σας και θα τους κυνηγήσετε από πολιτεία σε πολιτεία, για νάρθει απάνω στα κεφάλια σας κάθε αίμα δίκαιο που χύνεται απάνω στη γη, από το αίμα του Άβελ του αθώου έως το αίμα του Ζαχαρία του γυιού του Βαραχία που τον σκοτώσατε ανάμεσα στην εκκλησιά και στην άγια τράπεζα».

Αυτοί λοιπόν οι ψευτοθεοφοβούμενοι, αυτοί που φαινόντανε ήσυχοι και γνωστικοί και σεβάσμιοι, αυτοί σκοτώσανε τον Χριστό κι όχι ο Βαραββάς ή κανένας άλλος ληστής, ή κανένας Ρωμαίος στρατιώτης, που πέρασε τη ζωή του μέσα στα αίματα. Ο Πιλάτος, ο ηγεμόνας της Ιουδαίας, πόσα έκανε για να τον γλυτώσει από τα νύχια τους! Αδιαφόρετα. Αυτοί είχανε βάλει τον απλό τον κόσμο, που δεν ένοιωθε ο δυστυχής τι έκανε, να φωνάζει : «Σταύρωσέ τον, σταύρωσέ τον!» Μα οι φαρισαίοι, δηλαδή οι υποκριτές, ξέρανε τι κάνανε, γιατί ο υποκριτής ξέρει πάντα καλά τι κάνει. Για τους απλούς, για τους ξεγελασμένους, είπε ο Χριστός : «Πατέρα, συγχώρησέ τους γιατί δεν γνωρίζουνε τι κάνουνε».

Και πρόσεξε να δεις την οικονομία του Θεού, πώς, την ώρα που κρεμότανε απάνω στον σταυρό, έρριξε το έλεός του στον ληστή που είτανε σταυρωμένος μαζί του, δηλαδή σε μιαν απλή ψυχή που είχε πέσει σε κρίματα βαρειά και που σκότωσε κιόλας, δίχως να ξέρει τι κάνει, δίχως δηλαδή να είναι υποκριτής πολύξερος. Για τούτο, μ' ένα λόγο που είπε, συγχωρέθηκε κι άγιασε κι ο πρώτος που μπήκε στον παράδεισο ήτανε ένας φονιάς. Θαυμάσετε, Χριστιανοί, το έλεος! Ο ληστής άνοιξε τον παράδεισο για να μπούνε από πίσω του οι προφήτες, οι απόστολοι, οι ιεράρχες, οι όσιοι, οι μάρτυρες. Τι μυστήρια ξεσκέπασε στα μάτια μας ο φιλάνθρωπος κι ο γλυκύτατος Χριστός μας! Όσα είχε πρωτύτερα ο άνθρωπος για αδύνατα, για αδιόρθωτα, για άσβυστα, για αμετατόπιστα, ο Χριστός τα έσβυσε, τα έκανε σαν να μην γινήκανε· συγχώρησε τον ληστή που μετάνοιωσε και παρευθύς σβύσανε όσα έκανε, σαν να μη γινήκανε.

Πού είναι πια εκείνο το αρχαίο ρητό «Τα γενόμενα ουκ απογίνονται», δηλ. «όσα γινήκανε δεν ξεγίνουνται»; Αυτή την καταδίκη, αυτή την άσπαστη αλυσίδα, που έπνιγε τον άνθρωπο, ο Χριστός την έσπασε, τον σκληρό νόμο τον κατάργησε. Όχι με κανένα αστροπελέκι, σαν και κείνα που έρριχνε ο Δίας, μα με τη συγχώρηση. Αυτή είναι η ελευθερία των τέκνων του Θεού, που μας χάρισε. Ο ληστής ξαναγεννιέται άγιος· κ' ο μαθητής του Χριστού που έτρωγε μαζί του στο τραπέζι, και που τον φώναζε φίλο, ο υποκριτής ο Ιούδας, γίνεται από γυιός του Θεού, γυιός του χαμού, «υιός της απωλείας».

Ο σεισμός που γίνηκε την ημέρα που σταυρώθηκε ο   Κύριος,  αναποδογύρισε την οικουμένη, γκρέμνισε τον παλιό  τον κόσμο, τους νόμους του,  τις συνήθειές του, κατά τα λόγια που έγραψε υστερώτερα ο Απόστολος Παύλος : «Τα αρχαία παρήλθεν, ιδού γέγονε καινά τα πάντα».

Αυτός ο σεισμός και τ' αναποδογύρισμα γίνηκε μέσα στον άνθρωπο. Τρισκαλότυχοι όποιοι αρπαχθήκανε και πεταχθήκανε έξω από το σκοτεινό μνήμα τους, όπως οι νεκροί που βγήκανε από τους τάφους  τη  μέρα   που   σταυρώθηκε ο Χριστός. Γιατί αυτοί που λέγω καλότυχους, ήτανε πρωτύτερα με το κεφάλι  κάτω  και με τα πόδια απάνω,  και  θαρρούσανε πως έτσι ήτανε καλά, κι ο σεισμός του Χριστού τους αναποδογύρισε και τους έστησε απάνω στα ποδάρια  τους.  

Κ' έτσι  μπορέσανε να κυττάξουνε καλά και να νοιώσουνε την αληθινή όψη του κόσμου,  όπως τον έκανε ο Θεός. Με το αναποδογύρισμα του κόσμου της ψευτιάς, λευτερώθηκε ο άνθρωπος, γιατί ξαναγεννήθηκε στον  κόσμο της  αλήθειας, στον κόσμο του Χριστού, που λέγει : «Εγώ είμαι το φως του κόσμου. Όποιος ακολουθά εμένα, δεν θα περπατήσει στο  σκοτάδι, μα θάχει το φως της ζωής». Κι αλλού λέγει : «Γνώσεσθε την αλήθειαν και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς», δηλαδή θα «γνωρίσετε την αλήθεια, εμένα,  κι όχι τις  αλήθειες  των φιλοσόφων και των ηθικολόγων  που  είναι ψευτιές, και που για τούτο δεν μπορούνε να σας ελευθερώσουνε».

Ο άγιος  Γρηγόριος ο Σιναΐτης λέγει : «Γνώσιν αληθείας, την της χάριτος αίσθησιν είναι κυρίως νόμισον. Τας δε λοιπάς νοήσεων εμφάσεις και πραγμάτων αποδείξεις αποκαλείν δει». Ήγουν : «Γνώση της αλήθειας να ξέρεις πως είναι το να νοιώσεις τη θεία χάρη μέσα σου. Τις δε άλλες (που τις λένε γνώσεις της αλήθειας), πρέπει να τις λένε φανερώματα των νοημάτων κι αποδείξεις των πραγμάτων».

Κι ο άγιος Μάρκος ο ασκητής λέγει το ίδιο πράγμα με άλλα λόγια: «Έτερόν εστι γνώσις πραγμάτων, και έτερόν εστι αληθείας επίγνωσις». Αυτή τη μια και μονάχη αλήθεια, τη νοιώθουνε όσοι πηγαίνουνε κοντά στον Χριστό με απλή διάνοια και με αγάπη και με ταπείνωση. Για να μας φέρει αυτή την αλήθεια, σταυρώθηκε σήμερα. Όποιος τον πιστεύει και τον αγαπά, αυτός πιστεύει κι αγαπά την αλήθεια. Για τούτο να μην τον ρωτάμε το Χριστό, σαν νάναι φιλόσοφος: «Τι είναι η αλήθεια;», όπως έκανε ο Πιλάτος, που είχε ο δυστυχής μπροστά του την αλήθεια και ρωτούσε «Τί εστιν αλήθεια;», περιμένοντας να ακούσει κάποια λόγια κούφια, από κείνα που λένε οι άνθρωποι για τις ψεύτικες αλήθειες τους.

.

ΚΙΒΩΤΟΣ
ΜΗΝΙΑΙΟΝ ΦΥΛΛΑΔΙΟΝ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΔΙΔΑΧΗΣ
ΕΤΟΣ Β’ ΜΑΡΤΙΟΣ 1953 ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 15

Πηγή

Oι 16 πασχαλιάτικοι πίνακες ζωγραφικής

Δεκαέξι διάσημοι πίνακες ζωγραφικής με θέμα το Πάσχα και τα έθιμά του.

πασχαλιάτικο πρωινό Maurice Denis 1891

το πασχαλιάτικο αρνί Niko Pirosmani

γυναίκα με πασχαλιάτικα αβγά Niko Pirosmani

Ανάσταση Vladimir Makovsky 1887

Πάσχα - Marc Chagall 1968

Alphonse Mucha 1896

καλό πάσχα Michael Sowa

πρωινή προσευχή το Πάσχα Mykola Pymonenko 1891

πασχαλιάτικο πρωινό Caspar David Friedrich 1835

πασχαλιάτικο φαγητό Constantin Stahi 1916

παιδιά τουγκρίζουν πασχαλιάτικα αυγά Sever Burada

πασχαλιάτικο τραπέζιNikolay Bogdanov-Belsky

Ανάσταση Sandro Botticelli 1490

η ανάσταση El Greco 1595

Η Ανάσταση - Κωνσταντίνος Παρθένης

Από το Αντικλείδι